Endonezya’nın Palangkaraya kentinde gökyüzü, orman yangınlarının yol açtığı yoğun sis tabakası nedeniyle adeta kıyamet sahnelerini andıran sarı ve turuncu tonlara büründü.
Bölgesel hava kirliliği krizinin zirve yapmasıyla birlikte görüş mesafesi birkaç on metreye kadar düştü. Hava kalitesi izleme platformu IQAir’in verilerine göre perşembe günü Kuala Lumpur dünyanın en kirli büyük şehri olurken, onu sırasıyla Singapur, Medan ve Endonezya’nın başkenti Cakarta takip etti.
Endonezya’da aylardır süren ve tüm bölgeyi etkisi altına alan yangınlar nedeniyle komşu ülke Doğu Timor’da da duman alarmı verildi; hükümet perşembe gününden itibaren okulların 3 gün süreyle tatil edildiğini duyurdu, ancak krizden en ağır darbeyi, felaketin merkez üssü olan Kalimantan’ın Palangkaraya bölgesi aldı. Çarşamba gecesi koyu turuncuya dönen gökyüzü, perşembe günü de kirli sarı rengini korudu.
Pek çok Endonezyalı gibi tek isim kullanan motosikletli taksi şoförü Heri, yaşadıkları çaresizliği şu sözlerle aktardı:
“Son birkaç gündür duman o kadar yoğun ki, dışarıda çalıştığım için maske taksam bile bunu solumaktan kaçamıyorum. Havada uçuşan yanmış enkaz külleri yüzünden gözlerim yanmaya başladı. Dört aydır bu yoğun dumanla mücadele ediyorum ama çalışmaya mecburum; durursam para kazanamam. Burada herkes bu zehirli havayla savaşmak zorunda.”
Günlerdir güneşi görmüyorlar
Doğu Timor’un başkenti Dili’de de insanlar sarımtırak bir gökyüzü altında günlük hayatlarına devam etmeye çalışıyor. Hükümetin çağrısı üzerine sokaktaki çoğunluğun maske taktığı gözlenirken, bölge sakinleri kirliliğin haftanın ilk günlerinde çok daha katlanılmaz boyutta olduğunu belirtiyor.
30 yaşındaki ebe Sonya da Costa Soares, AFP’ye verdiği demeçte, “Dili’deki kirlilik artık çok ciddi boyutlarda. Günlerdir güneşi göremiyoruz. Çocuğum henüz okula gitmiyor ama öğrencilerin evde kalması kararı, çocukları bu tehlikeden korumak adına çok yerinde bir adım oldu” dedi.
Yaklaşan sınavlarına hazırlanan 18 yaşındaki lise öğrencisi Vitaliano da Costa Calapes ise “Önümüzdeki günlerde bu kirliliğin dağılmasını ve okulumuza güvenle dönebilmeyi umuyoruz” diyerek beklentisini dile getirdi. Ortaokul öğrencisi kızı eve dönen Felicidade Alves dos Santos Martins de durumun vehametini, “Hafta başında Dili ve çevresindeki dağlar tamamen duman altında kalmıştı. Bu hava çok tehlikeli, hepimizi hasta edecek” sözleriyle vurguladı.
Yangınlar tüm bölgeyi etkiledi
Endonezya, yangınları söndürmek için on binlerce itfiyeciyi sahaya sürse de alevleri kontrol altına almakta güçlük çekiyor. Güçlü bir El Nino dalgasının tetiklediği aşırı kuraklık; Sumatra, Borneo ve Papua’da yüz binlerce hektarlık orman ve plantasyon alanını küle çevirdi. Yangınlar sadece yerel halkı vurmakla kalmayıp Malezya, Singapur, Filipinler ve Doğu Timor’u kapsayan geniş bir coğrafyada hava kirliliğini tetikledi.
Krize karşı alışılmadık yöntemler de devrede. Baş Güvenlik Bakanı Dudung Abdurachman, dumanı dağıtmak amacıyla Güney Sumatra’nın bazı bölgelerine havadan kuru buz atılmasının planlandığını açıkladı. Planı duyuran Abdurachman, “Eğer bu deneme başarılı olursa, yöntemi diğer kritik bölgelerde de uygulayacağız” ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, kuraklığın yanı sıra ormansızlaşma ve tarım alanı açmak amacıyla sulak alanların kurutulmasının, normalde yangına dayanıklı olan ekosistemleri tamamen savunmasız hale getirdiğini belirtiyor. Araştırmalar, dumanın büyük bir kısmının yer altından yanan turbalıklardan (turba bataklıkları) kaynaklandığını gösteriyor.
Normalde suyla kaplı olan bu alanlar kuruduğunda yangın yer altına sıçrıyor ve suyla söndürülmesi neredeyse imkansız hale geliyor.
Copernicus Atmosfer İzleme Servisi’nden kıdemli bilim insanı Mark Parrington, şu anki kümülatif yangın emisyonlarının bölgedeki tarihi 2015 felaketinin gerisinde olduğunu belirtti. Ancak Parrington, tehlikenin geçmediği konusunda uyardı: “Yangın sezonunun bitmesine daha haftalar var ve bu durumun hava kalitesi üzerindeki yıkıcı ve kalıcı etkileri bir süre daha devam edecek.”
